Scrutiny of mistakes in Khaleghi-Mutlaq's Correction in Some Verses of the Shahnameh

Document Type : Research Paper

Author

Persian literature. Humanity Faculty. Imam Khomeini University

10.29252/kavosh.2025.22940.3684

Abstract

Shahnameh of Ferdowsi as the greatest national epic of Iranians stands at the highest peak of Persian literature, so that it cannot be easily overlooked. In this way during the long years after the composition of this great work, many manuscripts of it have been written. In the last century, various corrections of this valuable work have been made with different approaches, each of which has advantages and disadvantages. Undoubtedly, the best scientific correction of Shahnameh so far is the correction of Jalal Khaleghi-Motlagh, which is the result of his tireless efforts over the years. However, this correction, both in the first and second editions, has problems such as wrong readings, incorrect comparative corrections, giving too much credit to one manuscript, etc., which necessitates the need to revise Shahnameh again. Therefore, in this study, the mistakes in Khaleghi-Motlaq's correction are divided into several categories and examples are given for each. This research demonstrates that although Khaleghi has meticulousness, he sometimes has not properly considered manuscriptology, linguistic, semantic, historical, and intertextual characteristics, and some mistakes were found in his corrections. The result is that the work of correcting the Shahnameh can never be considered complete, and with scientific and manuscriptology methods, better recordings can be achieved for some verses.

Keywords

Main Subjects

References

  1. الف) کتاب‌ها

    1. خالقی‌مطلق، جلال (1389). یادداشت‌های شاهنامه. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
    2. فردوسی، ابوالقاسم (1389). شاهنامه (نسخه‌برگردان از روی نسخۀ کتابخانۀ شرقی، وابسته به دانشگاه سن‌ژوزف بیروت، شمارة NC.43. به کوشش ایرج افشار، محمود امیدسالار و نادر مطلبی‌کاشانی، مقدمۀ جلال خالقی‌مطلق. تهران: طلایه.
    3. ------------- (1389 الف). شاهنامۀ فردوسی، به کوشش جلال خالقی‌مطلق. (ج. 1، 3، 4، 5، 6، 7، 8، 9)، چ 3. تهران: مرکز دائرۀ‌المعارف بزرگ اسلامی.
    4. ------------- (1393). شاهنامۀ فردوسی (ویرایش دوم). پیرایش جلال خالقی‌مطلق. (ج. 1، 2). تهران: سخن.
    5. ------------- (1379). شاهنامۀ فردوسی. به کوشش مصطفی جیحونی. (ج. 1). تهران: انتشارات شاهنامه‌پژوهی.
    6. ------------- (1389 ب). شاهنامه از دستنویس موزۀ فلورانس. به کوشش عزیزالله جوینی. (ج. 1). چ 3. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    7. ------------- (1391). شاهنامه. تصحیح محمد نوری عثمانوف و رستم موسی علی‌اف، زیر نظر مهدی قریب. تهران: انتشارات سروش. فرهنگستان علوم روسیه.

    8 . ------------- (1386). شاهنامه، تصحیح و توضیح کاظم برگ‌نیسی. چ 2. تهران: فکر روز.

    9 . کزازی، میرجلال‌الدین (1392). نامۀ باستان (ویرایش و گزارش شاهنامۀ فردوسی). (ج. 1).  چ 8. تهران: سازمان سمت.

    1. --------------- (1390). نامۀ باستان (ویرایش و گزارش شاهنامۀ فردوسی). (ج. 3)، چ 6، تهران: سازمان سمت.
    2. مایل هروی، نجیب (1380). تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
    3. مولوی، جلال‌الدین محمد بلخی (1304). مثنوی معنوی. تصحیح رینولد نیکلسون. لندن: انتشارات گیب.
    4. ناتل‌خانلری، پرویز (1365). تاریخ زبان فارسی (تجدید نظرشده). تهران: نشر نو.
    5. نظامی عروضی، احمدبن‌عمر (1332). چهارمقاله. تصحیح محمد قزوینی. به کوشش محمد معین. تهران: ارمغان.

    ب) مقاله‌ها

    1. آیدنلو، سجاد (1394). «معرفی و بررسی دو تصحیح تازۀ شاهنامه (ویرایش نهایی چاپ مسکو و ویرایش دوم شاهنامه به اهتمام جلال خالقی‌مطلق)». آینۀ میراث، سال 13، ضمیمۀ 40، صص 67- 149.
    2. جعفری، سیاوش و ابوالقاسم رادفر (1391). «بررسی بیت‌هایی از شاهنامه در ویرایش جلال خالقی‌مطلق». کهن‌نامة ادب پارسی، سال 3، شمارۀ 2، صص49-60.

    3 . جیحونی، مصطفی (1390). «مبارک‌فال (نسخۀ نویافتۀ سن‌ژوزف)». جستارهای ادبی، شمارۀ 174، صص65-100.

    1. خالقی‌مطلق، جلال (1365). «یادداشت‌هایی بر تصحیح انتقادی بر مثال شاهنامه(1)». ایران‌نامه، شمارۀ 15، صص362-390.
    2. ------------- (1364 الف). «معرفی و ارزیابی برخی از دستنویس‌های شاهنامه(2)». ایران‌نامه، شمارۀ 13، صص16-47.
    3. ------------- (1364 ب). «معرفی و ارزیابی برخی از دستنویس‌های شاهنامه(3)». ایران‌نامه، شمارۀ 14، صص225-255.
    4. خطیبی، ابوالفضل (1385). «نقد و بررسی چاپ عکسی کهن‌ترین نسخۀ کامل شاهنامه». نامۀ فرهنگستان، شمارۀ 31، صص132-139.
    5. ------------ (1382). «شاهنامه‌ای کهن (همخوانی بخشی از دستنویس سعدلو با کهن‌ترین دستنویس کامل شاهنامه)». نشر دانش بهار، شمارۀ 107، صص30-36.
    6. سلطان‌محمدی، امیر (1401). «بررسی برخی از گزینش‌ها و گزارش‌های شاهنامه با محوریت تصحیح و گزارش‌های خالقی‌مطلق». فصلنامۀ پژوهش‌های ادبی، سال 19، شمارۀ 17، صص173-194. https://doi.org/10.2634/Lire.19.75.6
    7. طاهری، محمد، الهام ترکاشوند، حمید آقاجانی (1396). «تصحیح و توضیح چند بیت از داستان رستم و سهراب». متن‌شناسی ادب فارسی، سال 1، شمارۀ 33، صص57-72.
    8. عیدگاه طرقبه‌ای، وحید (1398). «روش درست تصحیح متن شاهنامه»، آینۀ پژوهش، سال 30، شمارۀ 1، صص13-26. 10.22081/jap.2019.67524
    9. کهریزی، خلیل (1399). «حاشیۀ ظفرنامه دستنویسی معتبر از شاهنامه». پژوهش‌های نظم و نثر فارسی، سال 4، شمارۀ 10، صص11-40. https://doi.org/10.22055/jrp.2019.16407
    10. موسوی، مصطفی و میلاد چشمی (1394). «نقدی بر جلد اول شاهنامۀ مصحّح خالقی‌مطلق». متن‌شناسی ادب فارسی. شمارۀ 4، صص119-138.
    11. نورصبحی، علی؛ محمدجعفر یاحقی و محمدرضا راشدمحصل (1398). «نگاهی به تصحیح ابیات آغازین شاهنامه (براساس تصحیح علمی-انتقادی جلال خالقی‌مطلق)»، جستارهای نوین ادبی، شمارۀ 205، صص 1ـ 27. https://doi.org/10.22067/jls.v0i0.77567

     

Journal of Kavoshnameh in Persian Language and Literature
Volume 26, Issue 66 - Serial Number 66
December 2025
Pages 113-144

Files

Share

How to cite

Statistics